محمد بن أحمد الفاسي المكي ( مترجم : محمد مقدس )
19
شفاء الغرام بأخبار البلد الحرام ( فارسى )
ابنعباس نيز سخنى از اين كه همسر اول اسماعيل از جرهمىها بوده ، به ميان نياورده ، ولى ازرقى در اينباره سخن گفته است . او پس از بيان واردشدن جرهمىها بر اسماعيل و مادرش ( هاجر ) مىگويد : وقتى اسماعيل بالغ شد ، جرهمىها كنيزكى از خود را به ازدواجش درآوردند و نيز مىگويد : در كتاب « المبتدا » به نقل از عبّاد بن سلمه ، از محمد بن اسحاق آمده است كه نام همسر اسماعيل ، عماره دختر سعيد ابن اسامه است « 1 » در خبر ابنعباس به سنّ اسماعيل ، در زمانى كه همراه پدرش ابراهيم خليل ، بيت اللَّه الحرام را ساخت ، اشاره نشده است ، اما فاكهى در اينباره سخن گفته و در روايتى ، به سند خود از طريق واقدى ، به نقل از ابوجهم بن حذيفه آورده است : وقتى اسماعيل به سنّ سى سالگى رسيد ، حضرت ابراهيم خليل عليه السلام صد سال داشت . خداوند عزّ وجلّ بر ابراهيم وحى فرستاد كه برايش خانهاى بنا كند . وآنگاه جريان بناى كعبه را شرح مىدهد . اين مطلب را مسعودى نيز آورده است ، ولى ازرقى مطلبى مغاير با اين خبر ، به نقل از ابناسحاق روايت كرده ، مىگويد : وقتى ابراهيم براى بناى كعبه ، عازم مكه شد ، اسماعيل بيست سال داشت ! « 2 » چنين مطلبى بعيد مىنمايد ؛ زيرا اسماعيل پس از بالغ شدن ازدواج كرد و پس از ازدواجش ، ابراهيم به ديدارش آمد و مدتى طول كشيد كه سفر دوم او پيش آمد كه اين بار هم او را نيافت و پس از گذشت مدتى طولانى براى سومين بار به ديدار آنها رفت و قصد بناى كعبه كرد و بدينترتيب از زمان بلوغ اسماعيل مدّتها گذشته بود . بنابراين سن او هنگام بناى كعبه بايد بيش از بيست سال باشد . « 3 »
--> ( 1 ) . اخبار مكه ، ج 1 ، ص 57 ( 2 ) . همان ، ج 2 ، ص 64 ( 3 ) . در روايت پيشگفته ، كه فاكهى آن را نقل كرده ، آمده است : ابراهيم عليه السلام در هر ماه سوار بر براق مىشد و به ديدار هاجر و فرزندش اسماعيل در مكه مىشتافت و سپس به خانهاش در شام باز مىگشت . اگر صحّت اين سخن ثابت شود ، بعيد نيست كه اسماعيل به هنگام بناى كعبه ، بيش از بيست سال نداشته باشد ، ولى ممكن است اين خبر ، قصهاى بيش نباشد .